Tuesday, 9 August 2016

एक असणे फक्त

 ५.३.१९९८

मरू घातलेल्या घायाळ कबूतराचा संडासाच्या ड्रेनेजमधे खाली तोंड केलेल्या अवस्थेत संशयित मृत्यू... पाण्याच्या शोधात गेलं असेल तिथं खुरडत खुरडत.. -दोन तीन दिवसांपूर्वी

काळ्या ढगांच्या अनपेक्षित आक्रमणाचा आनंद घेणारा मावळता रसरशीत सूर्य... - काल

दप्तरातून पडलेलं पेन रस्त्यावर... रिक्षावर चिकटवलेलं शिवाजीचं चित्र...- एकदा

गळून पडलेल्या पानांच्या पसाऱ्यात आपल्या फांद्या पसरून त्यावर पाखरांना, खारीना खेळू देत असलेला वृद्ध वृक्ष .... - आज

कुणी येऊ जाऊ नये म्हणून रचून ठेवलेल्या दगडांच्या आडोशाला संसार थाटलेला माणूस... - येता जाता

सई, या सर्वांना सांभाळ तू...

आत्ता इथे खिडकीशी कोकीळा काल पाऊस पडून गेल्याचं सांगतेय ते मला फक्त ऐकायचं आहे...!

***

 १७.३.१९९८

खंत नाही समाधान नाही... काळजी नाही स्वस्थता नाही.... दु:ख नाही आनंद नाही... आजार नाही स्वास्थ्य नाही... हे सर्व रस्त्याच्या दुतर्फा उभं आहे. आणि मी मधून हेलपाटत चालते आहे. कधी इकडे तोल जातो.. कधी तिकडे...

इच्छा नाही अनिच्छा नाही... मरगळ नाही... उत्साह नाही....संभ्रम नाही... शांती नाही... उत्सुकता नाही.. अलिप्तता नाही...

हे सर्व नकार म्हणजे स्थितप्रज्ञता नाही.. की हतबल निराश अवस्थाही नाही...
एका प्रवासातली एक अवस्था... एक असणे फक्त..!

***

Friday, 5 August 2016

व्यक्त करण्याची तऱ्हा नि:संशय सुंदर आहे...

23.2.1998

उड्डाणपुलाचं काम चाललंय. तिथून जाताना नेहमी एक दृश्य दिसतं...कबूतरांचा थवा त्या पुलावर घिरट्या घालत असतो. कावळे अशा घिरट्या घालतात तेव्हा त्यांच्यातला एखादा कवळा जखमी होऊन जवळपास कुठेतरी पडलेला असतो... असं दृश्य बरेचदा पाहिलंय. या कबूतरांचं घिरट्या घालणं मला त्या प्रकारचं का वाटलं? त्यांच्या उडण्याचा अवकाश हिरावून घेतला जातोय असं त्यांना वाटत असेल काय? ती आपला परिसर धरून ठेवू पाहात असतील? की आणखी थोडं उंचावर जायला मिळालं या आनंदात पुलाला, त्याचं बांधकाम करणाऱ्या माणसांना धन्यवाद म्हणत असतील..? त्यांची अंतर्गत प्रतिक्रिया काहिही असेल... पण ती व्यक्त करण्याची तऱ्हा नि:संशय सुंदर आहे... निळेपणाच्या पार्श्वभूमीवर मस्त फिरत राहायचं..!

पुलाच्या खाली तयार झालेल्या जागेतही झोपड्या करून राहतायत माणसं. कदाचित बांधकामावरचीच... हातगाड्या.. इ. मानवी संसार... जाता येता हे दृश्य दिसत असतं रोज..!
***

Thursday, 4 August 2016

मी त्यांची ऋणी आहे..

१५.२.१९९८

या संपूर्ण विश्वात जे जे काही आहे त्याच्या उच्चतम भल्यासाठी वैश्विक प्राणशक्ती कार्यरत असते... हे सत्य आहे की केवळ positive thinking? की तसं मानणं सोयीचं आहे?

वासंतीला फोन केला होता. तिच्याशी या विषयावर बोलणं झालं. ती म्हणाली, Infinite च्या दृष्टीनं ‘उच्चतम भलं’ असं काही नाही. सगळं काही नुसतं ‘आहे’!.... ती गावाला जाणार होती. ती म्हणाली की तिकडे गेल्यावर ती तिचं नाव तारा वासंती असं ठेवणार आहे. स्वतःतील बदलांबरोबर नावासकट सगळं बदलून टाकायची गरज तिला वाटते. यात त्यामागची उत्कटता, समग्रता, हातचं काही न राखता पूर्णपणे बदलाच्या स्वाधीन होण्यातला खुलेपणा, धैर्य आहे. हे जाणवून गहिवरून आलं. आपण जुन्या ‘माझ्या मी’मधेच किती गुरफटून बसतो ना? बिनदिक्कत सगळं बदलण्यात असाही भाव असेल... स्वतःला पूर्ण विश्वासानं होऊ देण्यावर सोपवणं... जे वळण समोर येईल त्याच्यामागे फरपटल्यासारखं न जाता ते स्वीकारून त्याला स्वागतोत्सुक मनानं सामोरं जाणं... जीने का अपना अपना अंदाज..!
***

मी त्यांची ऋणी आहे
माझ्या घराची साफसफाई
करताना मी
माझ्या घरातला केरकचरा
जळमटं
धूळ
कागदाचे कपटे
दुर्गंधी...
टाकाऊ ते ते सर्व...
बाहेर फेकते आहे बिनदिक्कत
आणि ते निमुटपणे झेलताहेत!
मी ऋणी आहे
त्या उकीरड्यांची
ते माझ्या घरातली घाण
सहन करतात...
एकदाच नाही
पुन्हा पुन्हा!
मी त्यांची ऋणी आहे

मौनाच्या गाभुळलेल्या अवस्थेत
फांदीपासून
निखळतो आहे हा ऋणनिर्देश
शहाणपणाची खूण माझ्यासाठी
फांदीवर ठेवून...!

***

Tuesday, 2 August 2016

इच्छांची ही आवर्तनं म्हणजे जगणं..!

      २९.१.१९९८

आपण जागे होतो, डोळे उघडतो त्या आधीच जागे झालेले असतो. पूर्ण जागे होण्याच्या आधीच्या स्टेशनात येऊन हेलपाटत असतो स्वतःत... हे जाणवणं, आपले अनुभव, विचार.. हे भाषेत असतं की भाषानिरपेक्ष असतं? भाषा-विज्ञानातला हा एक वाद किंवा अनुत्तरित प्रश्न या जागं होण्याच्या अवस्थांशी जोडता येईल...

आधी ते नुसतंच निराकारपणे जाणवतं. खरंतर जाणवतं त्याच्याही आधी ते आसपास दरवळत असणार. जाणवलेलं स्पष्ट होणं म्हणजे प्रातिभज्ञान आणि ते व्यक्त होणं म्हणजे कृती किंवा कलाकृती..!

***

३१.१.१९९८

एखादी गोष्ट व्हावी ही तीव्र इच्छाच वाट मिळेल तिथून पाझरणार्‍या पाण्यासारखी आपल्या कृतीतून पाझरत राहाते आणि मग तीच आपल्याकडून करवून घेते हवं ते. ती इच्छा किती जिव्हारी लागलेली आहे त्यावर सगळं आहे. याचंच वर्णन ‘जेथे जातो तेथे तू माझा सांगाती..’ सारख्या श्रद्धेत करता येईल. अनुभवातून विश्वास वाढतो आणि मग कायमसाठी श्रद्धा बनून जातो.

ती इच्छा रक्तात भिनली की आपल्या अपरोक्ष, आपल्या निरपेक्ष सळसळत राहाते आत. आपल्याला वाकवते, वळवते, दमवते, धाववते, तृप्त करते हातचा ठेवून..! मग तो अतृप्तीचा कण सलत राहातो. ती पोसते त्यावर पुन्हा. पुन्हा दरवळू लागते आत... इच्छांची ही आवर्तनं म्हणजे जगणं..!

आधी पूर्ण विवेकानिशी ‘इच्छे’ची निवड करायची आणि मग विवेक बाजूला ठेवून स्वतःला इच्छेच्या आधीन करायचं.. ‘चालविसी हाती धरोनिया...’ असा अनुभव तेव्हा येईल.

***

Monday, 1 August 2016

ज्ञानाचा पुनर्जन्म..!

२०.१.१९९८

ज्ञानेश्वर, तुकाराम या संतांनी काळाची आणि भाषेची आवरणं बाजूला सारून ‘ज्ञान’ समजून घेतलं आणि समजून सांगितलं. नवीन काही भर घातली? ज्ञान म्हणजे काय? आवरणं बाजूला सारणंच तर आहे. मूळ ज्ञान ज्याला प्राप्त झालं त्यानं तेच केलं फक्त. म्हटलं तर नवीन तेही नाही. म्हटलं तर प्रत्येकाला, अगदी शेवटचा बिंदू असलेल्या मला गवसलेलंही नवं..! कारण ज्ञान स्वयंभूपणे आहेच.

ज्ञानाची जगण्यातून अभिव्यक्ती होणं हीच ज्ञान होण्याचीही अवस्था आहे. प्रत्यक्ष प्रतीती हीच ज्ञानाची, ते मिळाल्याची खरी खूण आहे.

फुलात गंध असतोच. त्याच्या आस्वादाचा क्षण तो गंध जाणवण्याचा क्षण. गंधाचा पुनर्जन्म होतो अस्वादक्षणी. तसं ज्ञान होण्याचा क्षण हा ज्ञानाचा पुनर्जन्म..!

***

Sunday, 29 May 2016

शहाणी निरागसता..

४ १ १९९८

‘तादात्म्यानं जगणं ही सुद्धा एक क्रिएटिव्ह गोष्ट आहे..!’
*
आत्ता डोळे मिटून काही क्षण बसले तर जाणवून गेलं की सगळं काही घडत जातंय. योग्य तेच.... आणि तो अभंग आठवला- ‘जेथे जातो तेथे । तू माझा सांगाती...’ आता मी फक्त ओझं सुपूर्द करायचं बाकी आहे.. विश्वासाच्या हाती..!
*

६ १ १९९८

काल दिवसभर जडपणा जाणवत राहिला. ‘ओझं’ सुपूर्द करता आलं नाही बहुधा... ओझं बाळगायची हौस मिटली नाहीय की ज्याच्या हाती सुपूर्द करायचं त्याच्या अस्तित्वाविषयी पुरेसा विश्वास नाही? काल रात्री असं जाणवून गेलं की थकलेली मान टेकवावी असा खांदा आहे असं मानता येत नसेल, असा विश्वास वाटत नसेल, बुद्धी, विवेकावरच विसंबायचं असेल तर ते ओझं, ते थकलेपण हे सुद्धा काल्पनिक आहे, मीच निराधार काळजीनं, विचारानं ते वाढवून घेतलंय, जसा मान टेकवावी असा खांदा नाही तसं थकवणारं ओझंही नाही हे शहाणपण मला का अनुसरता येऊ नये?
*

७ १ १९९८

काल ‘ओझं’ आणि ते सुपूर्द करावं असं विश्वसनीय ठिकाण याबद्दलचे दोन दृष्टिकोन सुचले. एक, दोन्ही आहे असं मानायचं. ओझं सुपूर्द करून हलकं व्हायचं आपण किंवा दोन्ही नाही हे समजून घ्यायचं खूप आणि निवांत व्हायचं. काल मंजूशी बोलता बोलता असं लक्षात आलं की ‘नाही’ हे समजून घ्यायचं पण तरी ‘आहे’ असं मानण्यात ‘सोय’ आहे. काव्य आहे. ती एक हार्दिकपणे जगण्याची सुंदर शैली आहे. दीपू कशी रमलेली असते आपल्या कल्पना-विश्वात तसं निरागस, निर्विकल्प व्हायचं आणि रमायचं आस्तिकाच्या कल्पनेत. सर्व संतांनी अनुसरली ही पद्धत. अशी शहाणी निरागसता प्रयत्नांनी येईल? की सहज असायला हवी?
*

९ १ १९९८

प्रकाशाचा नाद मालवला तेव्हा नीरव काळोख तिथं होताच हे लक्षात आलं..!

काल सकाळी संस्थेत फिरायला गेले होते. तिथे मुलींची कवायत चालली होती. बाssए मुड.. लेफ्ट..राइट.. असा आवाज ऐकून तिकडे गेले. ते दृश्य बघताना डोळे भरून आले. ओघळलेल्या आश्रुंना कारण नव्हतं कळलेलं...

रोज बँकेत जाताना मेटॅडोरमधे जोशीबाई येतात. त्या आजी झाल्यायत. धावपळ करून घरातलं आवरून  मेटॅडोर गाठतात. मुलगा स्कुटरवर आणून सोडतो. गाडीचा पाठलाग करत येतात दोघं. कुणाला तरी दिसल्या की गाडी थांबवली जाते. मग त्या जेत्याच्या आविर्भावात गाडीत चढतात. त्यांचा खुललेला चेहरा मला खूप आवडतो. अशी छोटी छोटी युद्ध प्राण पणाला लावून लढायची आणि विजय साजरा करायचा...!
*

११ १ १९९८

‘अनुदिनी अनुतापे... घडी घडी विघडो हा निश्चयो अंतरीचा... तळमळ निववी रे राम कारुण्य सिंधो... ’ शुभमंगल सावधान ऐकताच खरोखर सावधान झालेल्या आणि संसार सोडून निघून गेलेल्या समर्थ रामदासांना सुद्धा असं म्हणावं लागलं? .. की ही एक सार्वत्रिक तळमळ त्यांच्या शब्दांतून व्यक्त झाली? ... कर्वे संस्थेत फिरायला जाते तिथे वाटेत कोपर्‍यावर एक चहाचं दुकान आहे. तिथे चक्क करुणाष्टकं लावलेली असतात. फिरून येताना ऐकू येतात...

तिथेच कोपर्‍यावर इमारतीशिवाय असलेल्या रिकाम्या, म्हणून उकिरडा झालेल्या जमिनीच्या तुकड्याकाठी एक बाई, गोळा करून आणलेल्या कचर्‍याचं भलं मोठं पोतं उशाला घेऊन चिंध्याचिंध्यांचं पांघरूण डोक्यापासून घेऊन झोपली होती... एक चैतन्यपूर्ण मानवी देह कचर्‍यात... माथ्यावरच्या नित्यनवेपणानं सुंदर दिसणार्‍या आकाशाखाली? आणि मी काय करतेय इथे त्यासाठी?... हा गहिवर कसला? श्रद्धांजली.. आदरांजली.. मुर्दाड निरीक्षक.. अनेकांसारखी एक रस्त्यावरून जा-ये करणारी वाटसरू केवळ? असो...!!

क्षितिजातून डोकावणारा लालचुटुक सूर्याचा गोल वर अनंत अंतरावर.. आणि इथे खाली पोटापाण्यासाठी निघालेल्या म्हातार्‍या हातगाडीवाल्याच्या ओठात बिडीचा लालचुटुक जळता गोल.. एकानंतर दिसलेले दुसरे दृश्य...!

आज दादाजींशी गप्पा झाल्या.. भीतीबद्दल ते म्हणाले, एकेकाचा एकेक वीक पॉइंट असतो. कुणाला राग अनावर होतो.. कुणाला भीती..! to overcome it is to understand it thoroughly..!

***

Monday, 16 May 2016

आत आणखी एक खोली असतेच..

२७ १२ १९९७

उठायला उशीर झालाय. करावंसं वाटतंय त्याची आणि करावं लागतंय त्याची एकमेकांत झटापट चाललीय. ‘करावं लागतंय’ त्याचीही मी आभारी आहे. कारण त्यामुळे करावंसं वाटतंय त्यातली ओढ, उत्कटता वाढतेय. आज या झटापटीत सगळं उलटं सुलटं चाललंय.

परवा एकदा प्राणशक्तीशी स्वतःला जोडणं म्हणजे काय? हे उमगलं. ते मी लिहिलं. ते लिहिताना हेही आत कुठेतरी लुकलुकत होतं की माझं हे उमगणं म्हणजे आत्तापर्यंत या संदर्भात कुणी कुणी काय काय म्हणून ठेवलंय ते समजून घेणं आहे फक्त. प्रत्यक्ष अनुभूतीचा क्षण कसा असेल?
***

२९ १२ १९९७

आज एक झाड बघितलं. त्याला टेकवून एक सायकल उभी करून ठेवली होती. एखादी काठी रोवून ठवल्यासारखा तो एक निष्पर्ण बुंधा होता अगोदर. मी जातायेता रोज बघायची. त्याला हळू हळू पानं फुटली. एकापुढं एक पानं येत गेली तशा त्यांच्या फाद्या झाल्या. ( कसं ना पानं येतायेताच फांदी बनत/घडत जाते... मग पानं गळून पडली तरी फांदी तशीच राहते. नव्या पानांसाठी. त्यांना उगवून येण्याच्या खुणा जपत...) एक दिवस त्या झाडाकडे विशेष लक्ष गेलं. त्याचा आकार नृत्याच्या एखाद्या मुद्रेसारखा झाला होता. मग ते तसंच वाढत राहिलं. झाड झालं. इतर अनेकांसारखं. इतर अनेकांत मिसळून गेलं. आज पुन्हा एक काठी रोवल्यासारखा बुंधा दिसला तेव्हा या सगळ्याची आठवण झाली. मागे वळून पाहिलं तर तो वाढून झाड झालेला आधीचा बुंधा झाड म्हणून बाजूला उभा होता. कुणीतरी त्याला सायकल टेकवून ठेवली होती.

***

३१ १२ १९९७

आज सकाळी प्रार्थनेच्या वेळी मी स्वतःसाठी प्रार्थना केली. असूदे इच्छा. असतेच ना ती आत. आज व्यक्त केली मनातल्या मनात. विसरण्यासाठी. त्यातून मुक्त, दूर होण्यासाठी. असं होता यावं ही पण एक इच्छा धरायला हवी.

हे वर्ष कसं गेलं कळलं नाही. ज्यात रमावं, चवीचवीनं आनंद घ्यावा अशा घटनाही पटकन दृष्टिआड झाल्या.

आता एम. ए. करायचं डोक्यात आहे. त्याचा ताण घ्यायचा नाही असं ठरवलं तरी पुन्हा पुन्हा येतोच आहे. येऊदे. त्याला त्याच्या जागी बसवून मी आत जाईन. आत आणखी एक खोली असतेच. आतल्या खोल्यांचा शोध लागत जाईल अशामुळे..!


***